Gids

Hoe controleer je of een instructie begrepen is?

Vijf manieren om te controleren of medewerkers een instructie hebben begrepen, ook als ze weinig Nederlands spreken of moeizaam lezen.

Je controleert of een instructie begrepen is door de medewerker iets te laten doen of zeggen waaruit het begrip blijkt: de handeling voordoen, de uitleg navertellen of een paar vragen beantwoorden in de eigen taal. Een handtekening of een ja op de vraag "begrijp je het?" laat dat niet zien.

Waarom is "heb je het begrepen?" een slechte vraag?

Omdat bijna iedereen ja zegt. Uit beleefdheid, uit schaamte, of omdat iemand niet weet wat hij gemist heeft. Voor een medewerker die de taal nauwelijks spreekt en net begonnen is, is nee zeggen tegen een leidinggevende een grote stap.

Hetzelfde geldt voor een handtekening onder een Nederlandse instructie. Die laat zien dat het papier is getekend. Over begrip zegt hij niets.

Wil je weten of de uitleg is aangekomen, dan moet de medewerker iets teruggeven.

Manier 1: laten voordoen

De medewerker doet de handeling voor terwijl jij meekijkt.

Sterk in: praktisch werk. Je ziet direct wat goed gaat en wat niet, en taal speelt nauwelijks een rol.

Beperking: het vraagt tijd van een leidinggevende, per medewerker, op locatie. En je ziet de handeling, terwijl het waarom verborgen kan blijven. Iemand kan handschoenen aantrekken zonder te weten bij welk middel dat nodig is.

Manier 2: laten navertellen

Je vraagt de medewerker om in eigen woorden te vertellen wat hij gaat doen. In de zorg heet dit de terugvraagmethode.

Sterk in: het waarom. Je hoort of iemand de redenering snapt.

Beperking: het werkt alleen als jullie een taal delen, of als er een collega kan tolken.

Een goede terugvraag legt de verantwoordelijkheid bij jezelf: "Ik wil weten of ik het duidelijk heb uitgelegd. Kun je me vertellen wat je doet als het alarm afgaat?"

Manier 3: open vragen op de werkplek

Stel tijdens het werk een vraag die je niet met ja of nee kunt beantwoorden.

  • "Welke doek gebruik je voor het sanitair?"
  • "Wat doe je als je middel op is?"
  • "Wie bel je als je de deur niet in kunt?"

Sterk in: het is kort en past in een rondje langs de werkvloer.

Beperking: het is een steekproef. Je weet het alleen van wie je spreekt.

Manier 4: toetsvragen in de eigen taal

Een paar korte vragen direct na de uitleg, in de taal van de medewerker.

Sterk in: schaal en overzicht. Iedereen krijgt dezelfde vragen, en je ziet per persoon wie geslaagd is. Dat is ook wat je kunt laten zien als iemand ernaar vraagt.

Beperking: een toets meet kennis op dat moment. Of iemand het drie weken later op de werkvloer ook doet, zie je er niet aan.

Let bij toetsvragen op drie dingen:

  1. Dezelfde taal als de uitleg. Een Poolse video met Nederlandse vragen meet vooral Nederlands.
  2. Weinig leeswerk. Korte vragen, korte antwoorden. Wie moeite heeft met lezen, moet de vraag wel kunnen volgen. Lees meer over laaggeletterdheid op de werkvloer.
  3. Vragen over de situatie. "Wat doe je als..." werkt beter dan "Wat is de definitie van...".

Fonville zet een video met drie of vier vragen erachter in als korte e-learning. Het doel is dat iedere nieuwe medewerker dezelfde basis krijgt in de eigen taal, met een paar vragen om te zien of het is aangekomen.

Manier 5: kijken naar wat er daarna gebeurt

De uiteindelijke toets is het werk zelf. Kijk naar signalen in de weken na een instructie:

  • Komen dezelfde fouten minder vaak terug?
  • Krijgen leidinggevenden minder vaak dezelfde vraag?
  • Zijn er minder klachten of herstelwerk op dit onderwerp?

Sterk in: het laat zien of de instructie in de praktijk werkt.

Beperking: het is traag en je weet niet per persoon wie het wel en niet begrepen heeft.

Welke combinatie werkt?

Geen van de vijf is op zichzelf genoeg. Een werkbare combinatie voor de meeste organisaties:

  • Voor iedereen: korte toetsvragen in de eigen taal direct na de uitleg
  • Voor risicovol werk: daarbovenop laten voordoen op de werkplek
  • Doorlopend: open vragen tijdens het werk en letten op signalen

Zo gebruik je de tijd van leidinggevenden waar die het meeste oplevert: bij de mensen die de toets niet haalden en bij het werk met het grootste risico.

Wat leg je vast?

Voor jezelf en voor wie ernaar vraagt, zoals een opdrachtgever of een auditor:

  • Welke instructie, in welke versie
  • Wie hem volgde, wanneer en in welke taal
  • Het resultaat van de toets of de praktijkcheck
  • Wat je deed met wie het niet haalde

In ons platform zet je een video in een module met toetsvragen. Elke medewerker krijgt een eigen link, je ziet per persoon wie heeft gekeken, wie geslaagd is en wie nog niet begon, en de resultaten download je als Excel. Hoe dat eruitziet, staat op de platformpagina.

Welke vastlegging in jullie situatie nodig is, hangt af van de risico's en van de normen waar jullie mee werken. Bespreek dat met je arbodienst of preventiemedewerker. De achtergrond lees je in ons artikel over veiligheidsinstructie voor anderstalige medewerkers.

Wat doe je met wie het niet haalt?

Zie het eerst als informatie over je uitleg. Halen veel mensen dezelfde vraag niet, dan is de uitleg of de vraag onduidelijk. Haalt één persoon de toets niet, dan is dat een reden voor een gesprek op de werkplek, met voordoen erbij.

Maak herkansen normaal. Wie de uitleg nog een keer kan bekijken en de vragen opnieuw kan doen, leert er meer van dan wie één keer zakt.

Veelgestelde vragen

Is een handtekening voldoende bewijs?

Een handtekening laat zien dat iemand heeft getekend. Of dat in jullie situatie volstaat, is een vraag voor je arbodienst. Over begrip zegt een handtekening weinig.

Hoeveel toetsvragen zijn genoeg?

Een paar. Fonville werkt met drie of vier vragen per video. Liever een paar goede vragen over de situatie dan een lange toets.

Moeten toetsvragen in de eigen taal?

Ja, als de uitleg ook in de eigen taal was. Anders meet je taalvaardigheid.

Kan ik zien wie de video helemaal bekeken heeft?

In ons platform zie je per medewerker wie heeft gekeken, wie geslaagd is en wie nog niet begonnen is.

Kijken wat dit bij jullie zou doen?

In een demo van 30 minuten laten we zien hoe het werkt en kijken we naar jullie situatie.

Plan een demo op maat

We bespreken jullie situatie en laten live zien hoe het daar werkt. 30 minuten, vrijblijvend.

Otter Wilting, oprichter van Clonefy
Otter Wilting, oprichter