Gids

Taalbarrière op de werkvloer: oorzaken en oplossingen

Waar een taalbarrière op de werkvloer zichtbaar wordt en welke oplossingen er zijn, van eenvoudige taal tot video in de eigen taal.

Een taalbarrière op de werkvloer los je op door uitleg los te maken van het Nederlands: eenvoudige taal, beeld, en vaste instructies in de taal van de medewerker. Taalles helpt op de lange termijn, maar iemand die vandaag begint, moet vandaag begrijpen hoe het werk veilig gaat.

Wat is een taalbarrière op de werkvloer?

Je spreekt van een taalbarrière als medewerkers en leidinggevenden elkaar niet goed genoeg verstaan om het werk goed en veilig te doen. Dat gaat verder dan Nederlands spreken of niet. Iemand kan een gesprek bij de koffieautomaat prima volgen en toch een geschreven werkinstructie niet begrijpen.

De barrière zit op drie plekken:

  • Spreken en verstaan. Mondelinge uitleg en overleg.
  • Lezen. Werkinstructies, roosters, borden en berichten in een app.
  • Vaktaal. Woorden die ook voor Nederlandstaligen nieuw zijn, zoals namen van middelen of procedures.

Hoe herken je dat taal een probleem is?

Zelden doordat iemand het zegt. Medewerkers die iets niet begrijpen, knikken vaak ja. Je ziet het aan de gevolgen:

  • Dezelfde fout komt terug, ook na uitleg
  • Leidinggevenden besteden veel tijd aan herhalen
  • Vragen lopen via één collega die de taal spreekt
  • Nieuwe medewerkers haken in de eerste weken af
  • Berichten in de app of op het intranet worden niet gelezen

CSU heeft zo'n 17.000 medewerkers met ongeveer 130 nationaliteiten. Hoe het werk gaat en wat veilig is, moet bij iedereen aankomen, en een tekst in de app of op het intranet bereikt lang niet iedereen op de vloer. Bij Novon liep uitleg over hoe een ruimte schoon moet vooral via leidinggevenden, en kwam die lang niet bij iedereen even goed aan.

Wat betekent een taalbarrière voor veiligheid?

Veiligheid is het onderwerp waar een taalbarrière het zwaarst weegt. De Arbowet verplicht werkgevers om medewerkers doeltreffend in te lichten over hun werk en de risico's daarvan. Het Arboportaal van de Rijksoverheid schrijft dat een meertalige werkvloer om extra aandacht voor arbeidsveiligheid vraagt, en dat werkgevers moeten zorgen voor communicatie die alle medewerkers begrijpen.

Wat dat concreet van je vraagt, lees je in ons artikel over veiligheidsinstructie voor anderstalige medewerkers. Dit artikel is een toelichting en geen juridisch advies.

Bronnen: Arbowet, artikel 8 en Arboportaal over de meertalige werkvloer.

Welke oplossingen zijn er?

Er is geen enkele oplossing die alles dekt. De meeste organisaties combineren er een paar.

Eenvoudig Nederlands

Korte zinnen, één boodschap per zin, geen spreekwoorden. Dit helpt iedereen, ook Nederlandstalige medewerkers die moeite hebben met lezen. Het is de kleinste stap en de basis voor alles wat daarna komt.

Beeld en pictogrammen

Foto's van de goede en de foute situatie, kleurcodes, pictogrammen op de werkplek. Sterk voor herkenning, zwakker voor uitleg waarom iets moet.

Buddy's en meertalige collega's

Een ervaren collega die dezelfde taal spreekt, is voor een nieuwe medewerker veel waard. Let op dat je die collega niet overvraagt, en dat je niet afhankelijk wordt van één persoon.

Taalles

Taalles op het werk helpt op de lange termijn en laat zien dat je in mensen investeert. Voor het probleem van vandaag is het geen oplossing: een taal leren kost tijd, en de veiligheidsinstructie is morgen al nodig.

Vertaalde documenten

Bruikbaar voor wie goed leest. Het bijhouden van versies in veel talen is in de praktijk het knelpunt.

Video in de eigen taal

Iemand legt het uit en je ziet het gebeuren, in de taal van de medewerker. De uitleg is voor iedereen gelijk en terug te kijken. Fonville gebruikt video's van een eigen collega om iedere medewerker in de eigen taal te bereiken, ook uitzendkrachten die niet in de medewerkersapp kunnen. Op de pagina over werkinstructies in meerdere talen lees je hoe dat werkt.

Waar begin je?

Begin klein en bij het grootste risico.

  1. Breng in kaart welke talen er gesproken worden. Vraag het na bij leidinggevenden, want in je HR-systeem staat het vaak niet.
  2. Kies de drie instructies die het vaakst misgaan. Meestal zijn dat de eerste werkdag, een veiligheidsonderwerp en één werkinstructie.
  3. Herschrijf die in eenvoudig Nederlands. Dat alleen al maakt verschil.
  4. Bied ze aan in de eigen taal, met beeld. Kies een vorm die je kunt bijhouden.
  5. Controleer of het aankomt. Laat voordoen of stel een paar vragen.

Een stappenplan voor de eerste werkweek vind je in ons artikel over anderstalige medewerkers inwerken.

Wat kun je beter laten?

  • Alles in één keer willen vertalen. Je bent maanden bezig en de eerste versie is verouderd voordat de laatste klaar is.
  • Alleen op tekst vertrouwen. Een deel van je medewerkers leest moeizaam, ook in de eigen taal.
  • Ervan uitgaan dat Engels werkt. Lang niet iedere medewerker spreekt Engels.
  • De vertalende collega als vaste oplossing zien. Die persoon heeft ook eigen werk, en kan ziek worden of vertrekken.

Veelgestelde vragen

Mag ik eisen dat medewerkers Nederlands spreken?

Dat is een arbeidsrechtelijke vraag die afhangt van de functie en de situatie. Leg hem voor aan een jurist of je brancheorganisatie. Los daarvan blijft de plicht om medewerkers doeltreffend voor te lichten over hun werk en de risico's.

Is Engels een goede gemeenschappelijke taal?

Soms. Vraag eerst na hoeveel medewerkers Engels goed genoeg begrijpen om een instructie te volgen.

Hoeveel talen heb ik nodig?

Kijk naar wie er werkt en wie er binnenkomt. Ter vergelijking: NIVO heeft het inwerkprogramma in zes talen, Keus Schoonmaak maakt video's in negen talen.

Helpt een taalbuddy ook bij veiligheid?

Een buddy helpt bij de dagelijkse gang van zaken. Voor veiligheidsinstructies wil je dat iedereen dezelfde, gecontroleerde uitleg krijgt.

Kijken wat dit bij jullie zou doen?

In een demo van 30 minuten laten we zien hoe het werkt en kijken we naar jullie situatie.

Plan een demo op maat

We bespreken jullie situatie en laten live zien hoe het daar werkt. 30 minuten, vrijblijvend.

Otter Wilting, oprichter van Clonefy
Otter Wilting, oprichter